Nhu cầu năng lượng tăng vọt của các “ông lớn” công nghệ khiến các nhà máy nhiệt điện than cũ trở nên hấp dẫn

Các nhà máy nhiệt điện than – vốn từ lâu không còn hiệu quả kinh tế ở Mỹ – đang dần trở nên có giá trị trở lại. Lý do là nhu cầu điện để vận hành điện toán đám mây và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của các tập đoàn công nghệ lớn đang bùng nổ, khiến cả ngành chạy đua tìm nguồn năng lượng mới.

Tổng thống Donald Trump – người thúc đẩy mục tiêu đưa Mỹ trở thành quốc gia “thống trị năng lượng” trên thị trường toàn cầu – đang sử dụng quyền lực khẩn cấp để kêu gọi các công ty điện lực giữ các nhà máy nhiệt điện than cũ tiếp tục hoạt động.

Một số công ty điện lực vốn đã trì hoãn kế hoạch đóng cửa nhà máy nhiệt điện than, nhưng hiện nay, hàng loạt nhà máy than đã hoặc sắp đóng cửa lại đang được các công ty công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm, các bang và nhiều tổ chức khác quan tâm săn đón.

Điều khiến các nhà máy này trở nên hấp dẫn là vì chúng có sẵn đường dây điện cao thế nối vào lưới điện –cơ sở hạ tầng rất khó xin phép và xây dựng nếu làm mới.

Nhờ đó, việc xây dựng các nhà máy điện mới như điện khí, điện hạt nhân, điện gió, điện mặt trời hoặc hệ thống lưu trữ điện bằng pin tại những khu đất cũ này sẽ nhanh chóng và tiết kiệm hơn nhiều.

Ảnh: Waldo Swiegers/Bloomberg

Đường dây có sẵn – lợi thế cực lớn

Trong nhiều năm, việc xây dựng các đường dây điện cao thế mới ở Mỹ gặp rất nhiều rào cản pháp lý và phản đối từ cư dân. Điều này khiến cho việc tận dụng các nhà máy nhiệt điện than cũ – với đường dây sẵn có – trở thành giải pháp tuyệt vời, theo ông John Jacobs, chuyên gia phân tích chính sách năng lượng tại Trung tâm Chính sách Lưỡng đảng (Bipartisan Policy Center) ở Washington D.C.

Ông nói: “Ai cũng thấy rõ nhu cầu lớn về hạ tầng truyền tải điện, nhu cầu về nguồn điện sạch và ổn định, cũng như những khó khăn khi xin phép xây dựng mới. Vì thế, việc tái sử dụng những khu đất cũ như nhà máy nhiệt điện than rất giá trị”.

Nhu cầu điện tăng trong khi nhà máy than chết dần

Đúng lúc nhu cầu điện ở Mỹ lần đầu tiên tăng mạnh sau nhiều thập kỷ thì các nhà máy nhiệt điện than lại đang ồ ạt đóng cửa do không cạnh tranh nổi với khí đốt tự nhiên giá rẻ và các quy định môi trường ngày càng khắt khe.

Bộ Năng lượng Mỹ, trong một báo cáo tháng 12, cũng xác nhận chiến lược đáp ứng nhu cầu điện hiện nay là tận dụng lại các nhà máy than cũ. Ngoài ra, chính phủ liên bang cũng đưa ra nhiều ưu đãi như giảm thuế và bảo lãnh vay vốn để hỗ trợ việc chuyển đổi các nhà máy này sang nguồn năng lượng mới.

Ông Todd Snitchler, Chủ tịch Hiệp hội Cung cấp Điện Độc lập Mỹ, nhận định rằng các lệnh điều hành của ông Trump có thể giúp một số nhà máy than hoạt động lâu hơn bình thường, nhưng nhìn chung, chúng vẫn sẽ bị thay thế theo thời gian.

Cần nhà máy điện mới càng nhanh càng tốt

Thời gian xây dựng nhà máy mới đang là yếu tố rất cấp bách. Hiện nay, các nhà phát triển trung tâm dữ liệu ở một số khu vực phải chờ cả năm mới được đấu nối vào lưới điện khu vực. Việc xin phép xây dựng đường dây điện mới cũng cực kỳ khó khăn do sự phản đối của cư dân.

Ông Stephen DeFrank, Chủ tịch Ủy ban Tiện ích Công cộng bang Pennsylvania, cho biết nhu cầu điện tăng cao khiến các nhà máy than cũ trở nên có giá trị hơn bao giờ hết.

Ông nói: “Giờ đây, chỉ cần sẵn sàng xây dựng, tôi có thể tận dụng đường dây điện sẵn có từ nhà máy cũ và chuyển đổi nó sang bất kỳ loại nhà máy điện nào”.

Chuyển đổi từ than sang khí, mặt trời, lưu trữ điện

Tại Pennsylvania, khả năng cao các nhà máy cũ sẽ được chuyển thành nhà máy điện khí tự nhiên, vì bang này nằm trên mỏ khí Marcellus Shale khổng lồ.

Ở miền Nam nước Mỹ, nhiều nhà máy than cũng đang được thay thế bằng nhà máy điện khí, tiêu biểu như dự án của Tennessee Valley Authority, Duke Energy ở Bắc Carolina, và Georgia Power.

Các đường dây điện cao thế tại các nhà máy than cũ ở New Jersey và Massachusetts cũng được tận dụng để đấu nối với các tuabin điện gió ngoài khơi.

Tại Alabama, địa điểm nhà máy than Gorgas (đóng cửa năm 2019) sẽ trở thành nơi xây dựng nhà máy lưu trữ điện bằng pin quy mô lớn đầu tiên của Alabama Power.

Công ty Vistra ở Texas cũng đang lắp đặt pin năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ tại các nhà máy than cũ ở Illinois, với sự hỗ trợ tài chính từ bang này.

Ảnh: Waldo Swiegers/Bloomberg

Năng lượng hạt nhân đang được chú ý

Điện hạt nhân cũng đang được cân nhắc nghiêm túc. Tại Arizona, các nhà lập pháp đang thúc đẩy luật mới để giúp 3 công ty điện lực ở bang này dễ dàng xây dựng các nhà máy điện hạt nhân thế hệ mới trên nền các nhà máy than sắp nghỉ hưu.

Ở Indiana, theo một nghiên cứu của Đại học Purdue, việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên đất của nhà máy than cũ có thể giúp giảm chi phí dự án từ 7% đến 26%.

Một nghiên cứu khác của Trung tâm Chính sách Lưỡng đảng năm 2023 cũng ước tính xây nhà máy hạt nhân tại các địa điểm cũ có thể giúp giảm chi phí từ 15% đến 35% so với xây dựng ở nơi mới hoàn toàn.

Một ví dụ cụ thể là dự án điện hạt nhân thế hệ mới của Terrapower ở Wyoming, đang xây ngay cạnh nhà máy nhiệt điện than Naughton của PacifiCorp.

Cơ hội việc làm cho các cộng đồng từng sống nhờ than

Bà Kathryn Huff, cựu trợ lý Bộ trưởng Năng lượng phụ trách lĩnh vực hạt nhân của Mỹ, cho biết: sử dụng lại nhà máy than cũ còn có lợi vì lực lượng lao động có sẵn – như thợ điện, thợ hàn, kỹ thuật viên tua-bin hơi nước – có thể được đào tạo lại để làm việc trong nhà máy điện hạt nhân.

Tại thị trấn Homer City, Pennsylvania, nơi nhà máy nhiệt điện than đã hoạt động suốt 54 năm nhưng đóng cửa vào năm 2023, nhiều năm qua cư dân sống trong lo âu.

Ông Rob Nymick, quản lý thị trấn, chia sẻ: “20 năm nay ở đây rất khó khăn, với việc các mỏ than đóng cửa và cuối cùng là nhà máy điện. Chúng tôi chỉ biết tự hỏi: ‘Giờ phải làm gì đây?’”.

Nhưng hiện tình hình đang thay đổi. Chủ đầu tư mới đã phá bỏ ống khói và tháp làm mát, đồng thời công bố kế hoạch đầu tư 10 tỷ USD để xây dựng một khu trung tâm dữ liệu sử dụng điện khí tự nhiên, dự kiến sẽ trở thành nhà máy phát điện lớn thứ ba nước Mỹ.

Ông Nymick bày tỏ hy vọng: “Có thể chúng tôi sẽ đón nhận thêm nhiều gia đình mới, giúp trường học đông hơn, giúp thị trấn hồi sinh, mở thêm nhà hàng, cửa hàng. Chúng tôi đang hy vọng”.