Một bước lùi toàn cầu: Các quốc gia giàu nhất giảm cam kết phát triển vì ưu tiên quốc nội

Trong một nghiên cứu mới được công bố, Trung tâm Phát triển Toàn cầu (Center for Global Development – CGD) cảnh báo rằng nhiều quốc gia giàu nhất thế giới — bao gồm cả Hoa Kỳ và Nhật Bản — đang rút lui khỏi các nỗ lực thúc đẩy phát triển toàn cầu. Thay vì tài trợ mạnh mẽ cho các dự án phát triển tại các nước nghèo hơn, họ đang cắt giảm ngân sách viện trợ và giảm mức hỗ trợ qua các tổ chức đa phương.

Chỉ số “Commitment to Development Index” (CDI), được CGD công bố hai năm một lần, theo dõi 38 nền kinh tế lớn dựa trên các tiêu chí như tài chính phát triển, thương mại, di cư, y tế, môi trường… Trong báo cáo lần này, nhiều quốc gia phát triển đã có điểm tụt giảm đáng kể, cho thấy xu hướng “quay về với ưu tiên quốc nội” đang ngày càng rõ nét.

Mặc dù có quốc gia như Thụy Điển, Đức, Na Uy và Phần Lan vẫn giữ vị trí cao trong bảng xếp hạng CDI — thể hiện cam kết mạnh mẽ với các mục tiêu toàn cầu — song nhiều nền cường quốc khác lại đang thu hẹp hỗ trợ. Anh (Vương quốc Anh) từng được xếp cao, nhưng đã giảm cam kết sau khi công bố cắt giảm khoảng 40% viện trợ quốc tế. Hoa Kỳ, theo báo cáo, tụt xuống vị trí thứ 28 — con số thấp đặc biệt đáng chú ý nếu xét đến quy mô kinh tế và tiềm lực tài chính của nước này.

Ảnh: The Business Times

Nguyên nhân chính của việc rút lui này được cho là sự chuyển dịch ưu tiên từ viện trợ phát triển sang chi tiêu quốc phòng. Nhiều quốc gia giàu đang xem quốc phòng là “ưu tiên an ninh hàng đầu”, từ đó giảm nguồn lực dành cho các dự án xuyên biên giới nhằm hỗ trợ các quốc gia đang phát triển. Đây là bước lùi đáng kể trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với nhiều khủng hoảng: biến đổi khí hậu, bất bình đẳng ngày càng sâu sắc, và cơ sở hạ tầng y tế ở nhiều nước nghèo còn rất mong manh.

Tác động của sự thay đổi chính sách này không chỉ thể hiện ở khía cạnh tài chính. Các nhà phân tích lo ngại rằng nếu các quốc gia giàu tiếp tục rút lui, hợp tác quốc tế trong các vấn đề như môi trường, di cư và y tế toàn cầu sẽ bị suy yếu. Điều này có thể làm chậm tiến độ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDG), khiến nhiều quốc gia nghèo mất đi nguồn lực quan trọng để vượt qua khủng hoảng.

Tuy nhiên, báo cáo cũng ghi nhận một số điểm sáng. Dẫu giảm viện trợ, nhiều quốc gia giàu hơn vẫn có những nỗ lực tích cực trong việc giảm lượng phát thải carbon, tiếp nhận người di cư hoặc tị nạn, và tham gia vào các sáng kiến quốc tế vì môi trường. Theo CGD, đây là dấu hiệu cho thấy cam kết toàn cầu chưa hoàn toàn biến mất, mà đang được tái định vị – từ tài trợ trực tiếp sang cách thức khác, linh hoạt hơn nhưng cũng mong manh hơn.

Việc rút lui này, nếu tiếp diễn, đặt ra một thách thức lớn: liệu lòng nhân ái quốc tế có bị lu mờ khi lợi ích quốc gia được đặt lên hàng đầu? Và quan trọng hơn, những quốc gia đang phát triển sẽ tìm kiếm nguồn lực thay thế nào nếu viện trợ quốc tế không còn ổn định như trước?

Bài học từ báo cáo này là rõ ràng: cam kết toàn cầu không thể đặt trên một nền tảng dễ bị tác động bởi suy nghĩ ngắn hạn. Để thực sự giải quyết khủng hoảng toàn cầu, các quốc gia cần cân bằng giữa lợi ích quốc nội và trách nhiệm quốc tế — nếu không, một phần quan trọng của mô hình hợp tác toàn cầu có thể bị suy yếu.