Mỹ phong tỏa Iran sau đàm phán thất bại, nguy cơ bùng phát khủng hoảng năng lượng toàn cầu

Ảnh: Reuters 

Theo tuyên bố từ Tổng thống Donald Trump, lực lượng quân sự Mỹ bắt đầu chặn các tàu ra vào các cảng của Iran từ ngày 13/4, nhằm gây sức ép buộc Tehran từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân. Động thái này được đưa ra sau các cuộc đàm phán cấp cao tại Islamabad (Pakistan) – lần tiếp xúc trực tiếp hiếm hoi giữa hai nước trong hơn một thập kỷ – kết thúc mà không đạt kết quả.

Chiến dịch phong tỏa do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thực hiện, áp dụng đối với mọi tàu thuyền ra vào các cảng Iran tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Tuy nhiên, Washington khẳng định các tàu không liên quan đến Iran vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới.

Tổng thống Trump nhấn mạnh Mỹ sẽ không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời cảnh báo bất kỳ tàu quân sự nào của Iran tiếp cận khu vực phong tỏa có thể bị “loại bỏ ngay lập tức”.

Về phía Iran, các quan chức nước này lên án hành động của Mỹ là “cướp biển”, đồng thời cảnh báo sẽ trả đũa nếu các cảng của họ bị đe dọa. Tehran thậm chí tuyên bố không có cảng nào trong khu vực Vịnh còn an toàn nếu xung đột leo thang.

Căng thẳng hiện nay tập trung vào eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu. Trước đó, Iran đã hạn chế hoạt động qua lại tại khu vực này, khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng.

Việc Mỹ triển khai phong tỏa được đánh giá là bước leo thang lớn, có thể khiến khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày của Iran không thể xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Hệ quả tức thì là giá dầu thế giới tăng mạnh, vượt mốc 100 USD/thùng, phản ánh lo ngại về nguồn cung bị thắt chặt trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Các cuộc đàm phán tại Pakistan được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hơn 6 tuần giữa Mỹ, Israel và Iran. Tuy nhiên, hai bên vẫn tồn tại bất đồng sâu sắc, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết hai bên đã đạt được một số tiến triển nhất định, song Iran vẫn chưa thể đáp ứng các yêu cầu của Washington. Trong khi đó, lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần đang đứng trước nguy cơ sụp đổ khi các hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn tại khu vực, đặc biệt là các cuộc không kích liên quan đến Lebanon.

Động thái của Mỹ không chỉ làm gia tăng nguy cơ xung đột trực tiếp với Iran mà còn khiến cộng đồng quốc tế lo ngại về tác động dây chuyền. Nhiều đồng minh NATO như Anh và Pháp đã từ chối tham gia chiến dịch phong tỏa, thay vào đó kêu gọi mở lại tuyến hàng hải quan trọng này.

Các chuyên gia nhận định, nếu tình hình tiếp tục leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ chịu cú sốc lớn, kéo theo lạm phát và bất ổn kinh tế tại nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh đó, việc Mỹ lựa chọn biện pháp phong tỏa thay vì tiếp tục đàm phán cho thấy lập trường cứng rắn ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, quyết định này cũng đặt ra rủi ro lớn về một cuộc đối đầu quân sự rộng hơn tại Trung Đông – khu vực vốn đã nhiều bất ổn.