Thế tiến thoái lưỡng nan của các ngân hàng trung ương toàn cầu

Theo phân tích của The Japan Times, cú sốc năng lượng toàn cầu – chủ yếu xuất phát từ bất ổn chính trị – đang khiến lạm phát tăng trở lại, trong khi triển vọng kinh tế lại xấu đi.

Thông thường, khi lạm phát tăng, các ngân hàng trung ương sẽ nâng lãi suất để kiểm soát giá cả. Tuy nhiên, tình hình hiện nay phức tạp hơn: lạm phát chủ yếu đến từ chi phí năng lượng và chuỗi cung ứng – những yếu tố ngoài tầm kiểm soát của chính sách tiền tệ.

Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế ở nhiều quốc gia đang chậm lại, khiến việc tăng lãi suất trở nên rủi ro vì có thể đẩy nền kinh tế vào suy thoái.

Các dữ liệu gần đây cho thấy nhiều ngân hàng trung ương lớn như Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, Ngân hàng Trung ương châu Âu hay Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đều đang có xu hướng “án binh bất động”, theo dõi tình hình thay vì hành động quyết liệt.

Khác với các giai đoạn trước, khi công cụ lãi suất phát huy hiệu quả rõ rệt, bối cảnh hiện nay khiến các nhà hoạch định chính sách gần như không có lựa chọn tối ưu.

Nếu tăng lãi suất: có thể kiềm chế lạm phát nhưng làm suy yếu tăng trưởng và thị trường lao động. Nếu giữ nguyên hoặc giảm lãi suất: hỗ trợ kinh tế nhưng có nguy cơ khiến lạm phát kéo dài và mất kiểm soát.

Một điểm đáng chú ý là lạm phát hiện tại mang tính “chi phí đẩy” (cost-push), do giá năng lượng tăng mạnh, thay vì “cầu kéo” (demand-pull). Điều này khiến các công cụ truyền thống của ngân hàng trung ương trở nên kém hiệu quả hơn.

Căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến nguồn cung dầu mỏ, đang làm gia tăng áp lực lên giá năng lượng toàn cầu. Điều này không chỉ đẩy chi phí sản xuất tăng mà còn làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Theo khảo sát của Reuters, giá dầu tăng đã khiến kỳ vọng lạm phát năm 2026 cao hơn ở nhiều quốc gia, buộc các ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn trong từng quyết định chính sách.

Tại Nhật Bản, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang phải cân nhắc giữa việc tăng lãi suất để đối phó lạm phát và nguy cơ kìm hãm nền kinh tế vốn tăng trưởng yếu. Dù lạm phát được dự báo tăng, ngân hàng này vẫn duy trì lãi suất ở mức thấp và tỏ ra thận trọng trước các cú sốc bên ngoài, cho thấy sự khó khăn trong việc lựa chọn chính sách phù hợp.

Giới chuyên gia nhận định, thế giới có thể đang bước vào một giai đoạn mới, nơi các ngân hàng trung ương không còn có thể dựa hoàn toàn vào những “công thức cũ”. Thay vào đó, họ buộc phải linh hoạt hơn, kết hợp giữa chính sách tiền tệ, tài khóa và các biện pháp điều tiết khác để ứng phó với những cú sốc mang tính toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, bài toán của các ngân hàng trung ương không chỉ là kiểm soát lạm phát, mà còn là tìm cách giữ cân bằng mong manh giữa ổn định kinh tế và tăng trưởng dài hạn.