Italy trả giá vì quá trình chuyển đổi năng lượng xanh đình trệ

Ảnh: Reuters 

Theo Reuters, nhiều dự án điện gió ngoài khơi tại Italy hiện vẫn “giậm chân tại chỗ” dù chính phủ đã ban hành luật khuyến khích đầu tư từ năm 2024. Đến nay, Rome vẫn chưa công bố lịch đấu giá các dự án năng lượng tái tạo như cam kết trước đó.

Italy hiện là quốc gia sử dụng khí đốt để sản xuất điện nhiều nhất Liên minh châu Âu (EU). Dữ liệu từ Ember và Energy Institute cho thấy gần 50% sản lượng điện của nước này đến từ khí đốt tự nhiên, cao hơn rất nhiều so với Tây Ban Nha, Đức hay Pháp.

Điều này khiến Italy đặc biệt dễ tổn thương trước biến động năng lượng toàn cầu, nhất là khi xung đột Iran làm gián đoạn nguồn cung LNG qua eo biển Hormuz.

Reuters cho biết thay vì tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo để giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, chính phủ Italy lại tiếp tục tìm kiếm thêm nguồn cung khí đốt mới từ nước ngoài – tương tự cách nước này từng phản ứng sau chiến sự Ukraine năm 2022.

Ông Riccardo Barbieri, Tổng giám đốc Bộ Tài chính Italy, thừa nhận cuộc khủng hoảng hiện nay phản ánh việc quốc gia này “đã không theo đuổi đúng các chính sách và đầu tư năng lượng trong quá khứ”.

Theo số liệu Eurostat được Reuters dẫn lại, tỷ trọng điện từ năng lượng tái tạo của Italy chỉ tăng hơn 2 điểm phần trăm trong giai đoạn 2020-2024, lên khoảng 41%. Trong cùng thời gian, Tây Ban Nha tăng tới 17 điểm phần trăm, Đức tăng 10 điểm và ngay cả Pháp – quốc gia vốn phụ thuộc điện hạt nhân – cũng tăng thêm 6,5 điểm.

Các chuyên gia cho rằng Italy đang tụt lại phía sau vì sự kết hợp của nhiều yếu tố: thủ tục hành chính phức tạp, phản đối từ địa phương, ảnh hưởng của các tập đoàn năng lượng lớn và lập trường thiếu mặn mà với chuyển đổi xanh của chính phủ cánh hữu do bà Meloni lãnh đạo.

Ông Enrico Giovannini, cựu Bộ trưởng Hạ tầng Italy và hiện là lãnh đạo tổ chức phát triển bền vững ASviS, thậm chí nhận định nước này đã “phát động một cuộc chiến chống năng lượng tái tạo”.

Kể từ khi lên nắm quyền năm 2022, Thủ tướng Giorgia Meloni nhiều lần chỉ trích cái gọi là “quá trình chuyển đổi sinh thái mang tính ý thức hệ”. Dưới thời bà Meloni, tỷ lệ quỹ phục hồi hậu Covid-19 của EU mà Italy dành cho các dự án xanh đã giảm từ gần 40% xuống chỉ còn khoảng 37% – sát mức tối thiểu mà EU yêu cầu.

Chính phủ Italy cũng đề xuất hỗ trợ các nhà máy điện chạy khí đốt và thông qua luật kéo dài thời gian đóng cửa hoàn toàn các nhà máy nhiệt điện than tới năm 2038, chậm hơn 13 năm so với kế hoạch trước đó. Song song với đó, Rome tiếp tục thúc đẩy kế hoạch khôi phục điện hạt nhân dù người dân Italy từng hai lần bác bỏ điện hạt nhân qua trưng cầu dân ý trong 40 năm qua.

Nhiều nhà kinh tế cho rằng điện hạt nhân không thể giải quyết bài toán trước mắt của Italy vì chi phí quá lớn và thời gian triển khai quá dài.

Khủng hoảng năng lượng hiện khiến Italy đối mặt áp lực kinh tế ngày càng nặng nề. Giá điện tăng đang tác động trực tiếp tới chi phí sinh hoạt của người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Reuters cho biết bà Meloni đã đề nghị EU nới lỏng quy định ngân sách để Italy có thêm dư địa hỗ trợ hóa đơn năng lượng cho các hộ gia đình và doanh nghiệp, nhưng Brussels hiện chưa chấp thuận.

Giới quan sát cho rằng câu chuyện của Italy đang phản ánh một cuộc tranh luận lớn hơn diễn ra trên toàn cầu: giữa một bên là yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trước các cuộc khủng hoảng chính trị, và bên kia là áp lực phải đẩy nhanh chuyển đổi xanh để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong khi nhiều quốc gia châu Âu coi năng lượng tái tạo là giải pháp lâu dài cho an ninh năng lượng, Italy hiện vẫn loay hoay giữa bài toán chi phí, chính trị và tăng trưởng kinh tế.