“Pháo đài ngầm” của Phần Lan khiến thế giới chú ý giữa bất ổn an ninh toàn cầu

Ảnh: Reuters 

Theo Reuters, chỉ riêng hầm trú ẩn Merihaka ở Helsinki có thể chứa khoảng 6.000 người. Công trình rộng tới 71.000 m3, nằm sâu khoảng 25 mét dưới lòng đất và thường ngày hoạt động như một khu thể thao công cộng với sân bóng, phòng gym và khu vui chơi cho trẻ em. Trong trường hợp khẩn cấp, nơi này có thể được chuyển đổi thành hầm trú ẩn hoàn chỉnh trong vòng 72 giờ với giường tầng, bể chứa nước và hệ thống vệ sinh di động.

Mô hình hầm trú ẩn quy mô lớn của Phần Lan không phải phản ứng nhất thời trước chiến sự Ukraine, mà là kết quả của nhiều thập niên chuẩn bị sau Thế chiến II và những cuộc xung đột lịch sử với Liên Xô.

Phần Lan có đường biên giới dài hơn 1.300 km với Nga và từ lâu theo đuổi chiến lược được gọi là “an ninh toàn xã hội”, tức kết hợp giữa quân đội, chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong chuẩn bị phòng vệ quốc gia.

Theo quy định của Phần Lan, các tòa nhà dân cư và thương mại có diện tích trên 1.200 m2 bắt buộc phải xây dựng hầm trú ẩn. Nhờ vậy, nước này hiện có khoảng 50.500 hầm trú ẩn trên toàn quốc, đủ sức chứa khoảng 4,8 triệu người trong tổng dân số 5,5 triệu dân.

Giới chức Phần Lan cho biết khoảng 91% hầm trú ẩn đủ khả năng chống các loại vũ khí thông thường, còn 83% được trang bị để bảo vệ trước rò rỉ khí độc hoặc sự cố hạt nhân.

Reuters cho biết khoảng 800 đoàn đại biểu nước ngoài đã tới tham quan các hầm trú ẩn ở Helsinki trong thời gian gần đây. Trong số này có nhiều thị trưởng Ukraine, quan chức châu Âu và đại diện các doanh nghiệp quốc tế.

Các đoàn từ Ukraine đặc biệt quan tâm mô hình “hầm trú ẩn đa năng” của Phần Lan, bởi nước này đang phải đối mặt các đợt không kích gần như mỗi ngày kể từ khi xung đột với Nga bùng nổ. Bà Tetiana Grunska, đại diện chính quyền thành phố Balakliia của Ukraine, cho biết địa phương của bà muốn xây dựng các khu thể thao kết hợp hầm trú ẩn tương tự Helsinki để vừa phục vụ đời sống thường ngày, vừa bảo vệ dân thường khi xảy ra không kích.

Không chỉ châu Âu, nhiều quốc gia Trung Đông cũng bắt đầu quan tâm tới công nghệ hầm trú ẩn của Phần Lan trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng. Reuters cho biết tập đoàn dầu khí Saudi Aramco và nhiều đối tác vùng Vịnh đã tìm hiểu mô hình này.

Ông Juha Simola, Giám đốc tập đoàn Temet Group của Phần Lan, tiết lộ công ty đang xây dựng một nhà máy tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để phục vụ kế hoạch xây dựng hàng trăm hầm trú ẩn trong khu vực.

Giới doanh nghiệp Phần Lan cho rằng nhu cầu toàn cầu đối với hầm trú ẩn và công nghệ bảo vệ dân sự đang tăng nhanh chưa từng có.

Ông Ilkka Kivisaari, CEO Verona Shelters Group, nhận định chỉ trong vài năm tới, vấn đề lớn nhất của ngành này có thể không còn là cạnh tranh mà là “không đủ năng lực đáp ứng nhu cầu”.

Theo tổ chức Resilience Center Finland, lĩnh vực an ninh và quốc phòng của Phần Lan hiện đạt giá trị xuất khẩu hàng chục tỷ euro, trong đó công nghệ hầm trú ẩn mới chỉ chiếm vài chục triệu euro nhưng có tiềm năng tăng trưởng rất lớn. Sự quan tâm dành cho mô hình Phần Lan cũng gia tăng khi nhiều quốc gia châu Âu bắt đầu đánh giá lại năng lực phòng vệ dân sự sau chiến sự Ukraine.

Reuters cho biết Đức vừa công bố kế hoạch chuyển đổi các ga tàu điện ngầm, bãi đỗ xe và đường hầm thành nơi trú ẩn khẩn cấp thay cho các bunker kiểu Chiến tranh Lạnh đã lỗi thời.

Khác với nhiều quốc gia phương Tây, người Phần Lan từ lâu đã quen với tư duy chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp như chiến tranh, mất điện diện rộng hay thảm họa hạt nhân. Các hầm trú ẩn tại đây thường xuyên được kiểm tra, bảo trì và có thể kích hoạt nhanh chóng khi cần thiết. Trong thời bình, nhiều nơi được tận dụng làm bể bơi, sân thể thao hoặc khu vui chơi để tránh lãng phí không gian.

Giới phân tích cho rằng mô hình của Phần Lan phản ánh một xu hướng mới ở châu Âu: an ninh dân sự không còn được xem là vấn đề riêng của quân đội, mà trở thành một phần trong quy hoạch đô thị và đời sống thường ngày.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất ổn bởi chiến tranh, khủng hoảng năng lượng và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, những “thành phố ngầm” như ở Helsinki đang được nhìn nhận như hình mẫu về khả năng chống chịu của xã hội hiện đại.