Cựu Giám đốc CDC Mỹ cảnh báo Ebola cho thấy thế giới vẫn chưa sẵn sàng cho đại dịch tiếp theo

Ảnh: Reuters 

Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố đợt bùng phát chủng Ebola Bundibugyo tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế. Đây được xem là đợt bùng phát lớn thứ ba từng được ghi nhận đối với chủng virus hiếm gặp này.

Theo dữ liệu mới nhất từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC), Congo đã ghi nhận hơn 1.000 ca nghi nhiễm cùng hàng trăm trường hợp tử vong nghi liên quan đến Ebola, trong khi Uganda cũng xuất hiện các ca bệnh xác nhận.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cảnh báo dịch Ebola hiện đang lây lan nhanh hơn khả năng kiểm soát của các lực lượng y tế. Theo ông, việc phát hiện ổ dịch chậm trong giai đoạn đầu đã khiến cơ hội khống chế sớm bị bỏ lỡ, tạo điều kiện để virus di chuyển qua nhiều tuyến giao thông và vượt biên giới.

Các chuyên gia cho rằng tình hình hiện nay phản ánh nhiều điểm yếu từng bộc lộ trong đại dịch Covid-19, bao gồm thiếu nguồn lực dự phòng, hệ thống giám sát dịch bệnh chưa đủ mạnh, phối hợp quốc tế chậm và sự suy giảm đầu tư cho y tế công cộng.

Tom Frieden, người từng lãnh đạo CDC Mỹ trong giai đoạn ứng phó dịch Ebola Tây Phi năm 2014, cho rằng thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ về công nghệ y tế nhưng chưa xây dựng được một hệ thống phản ứng đủ nhanh và đồng bộ trước các mối đe dọa mới nổi. Theo ông, mỗi đợt bùng phát lớn đều cho thấy những lỗ hổng tương tự vẫn tồn tại.

Một trong những vấn đề được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là tình trạng thiếu hụt nguồn lực cho các hoạt động phòng chống dịch. Africa CDC cho biết các cam kết tài trợ quốc tế dành cho đợt bùng phát Ebola hiện nay đã giảm mạnh chỉ trong vài ngày, từ gần 500 triệu USD xuống còn khoảng 290 triệu USD sau khi một số nhà tài trợ rút lại cam kết hỗ trợ.

Trong khi đó, báo cáo mới của Hội đồng Giám sát Chuẩn bị Toàn cầu (GPMB) – cơ quan do WHO và Ngân hàng Thế giới thành lập – cảnh báo rằng nguy cơ đại dịch đang gia tăng nhanh hơn tốc độ đầu tư cho công tác chuẩn bị. Báo cáo nhận định thế giới hiện “không an toàn hơn một cách đáng kể” so với trước đây dù đã trải qua Covid-19.

Các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về xu hướng gia tăng chủ nghĩa biệt lập và sự chia rẽ trong hợp tác quốc tế, vốn được xem là yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát các bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới.

Trước nguy cơ Ebola lan rộng, Mỹ đã triển khai hàng loạt biện pháp kiểm soát nhập cảnh đối với những người từng đến các quốc gia bị ảnh hưởng, đồng thời tăng cường sàng lọc y tế tại một số cửa khẩu quốc tế. CDC cũng phát động chiến dịch tuyển nhân sự hỗ trợ kiểm tra hành khách đến từ khu vực có dịch. Ngoài ra, Washington đã phối hợp với Kenya để xây dựng một cơ sở cách ly dành cho công dân Mỹ có nguy cơ phơi nhiễm Ebola thay vì đưa họ trở về nước điều trị như trong các đợt dịch trước đây.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng gây tranh cãi. Một số chuyên gia y tế công cộng cho rằng việc tập trung vào các biện pháp hạn chế nhập cảnh chỉ giải quyết phần ngọn của vấn đề, trong khi điều quan trọng hơn là hỗ trợ kiểm soát dịch ngay tại khu vực bùng phát.

Giới khoa học nhận định Ebola không phải mối đe dọa duy nhất. Báo cáo của GPMB cho biết các bệnh truyền nhiễm mới nổi đang xuất hiện thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu, nạn phá rừng, xung đột vũ trang và sự gia tăng tiếp xúc giữa con người với động vật hoang dã.

Theo WHO, khoảng 60% các bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện ở người có nguồn gốc từ động vật. Điều này đồng nghĩa nguy cơ xuất hiện một đại dịch mới trong tương lai vẫn luôn hiện hữu.

Tom Frieden cho rằng bài học quan trọng nhất từ Covid-19 và các đợt bùng phát Ebola là thế giới cần đầu tư liên tục vào hệ thống cảnh báo sớm, năng lực xét nghiệm, mạng lưới giám sát dịch bệnh và hợp tác quốc tế, thay vì chỉ tăng cường phản ứng khi khủng hoảng đã xảy ra.

Trong bối cảnh dịch Ebola vẫn tiếp tục lan rộng tại một số khu vực ở Trung Phi, nhiều chuyên gia cảnh báo cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ là vấn đề của riêng châu Phi mà còn là phép thử đối với khả năng ứng phó của toàn thế giới trước nguy cơ xuất hiện đại dịch tiếp theo.