Mỹ cắt giảm viện trợ khiến nỗ lực truy cứu tội ác chiến tranh Nga tại Ukraine gặp khó

Theo Reuters, nhiều tổ chức điều tra độc lập, chuyên gia pháp lý quốc tế và cơ quan hỗ trợ tư pháp tại Ukraine cho biết các đợt cắt giảm ngân sách từ Mỹ đã buộc họ phải thu hẹp hoạt động, sa thải nhân sự hoặc tạm dừng các dự án đang triển khai.

Một trong những tổ chức bị ảnh hưởng là Truth Hounds, nhóm chuyên thu thập lời khai và bằng chứng liên quan đến các cáo buộc tội ác chiến tranh kể từ khi xung đột Nga – Ukraine leo thang năm 2022. Theo Reuters, tổ chức này đã phải cắt giảm nhân sự, hoãn các chương trình đào tạo và tạm dừng một số dự án lưu trữ dữ liệu do thiếu kinh phí.

Nhiều chuyên gia quốc tế từng hỗ trợ Ukraine điều tra hiện trường, phân tích chứng cứ và tư vấn pháp lý cũng không còn khả năng tiếp tục công việc như trước sau khi các nguồn tài trợ từ Mỹ bị thu hẹp. Điều này gây thêm áp lực cho hệ thống tư pháp Ukraine vốn đã phải xử lý số lượng hồ sơ khổng lồ liên quan đến chiến sự.

Theo Văn phòng Tổng công tố Ukraine, nước này đã mở hơn 230.000 hồ sơ liên quan đến các cáo buộc tội ác chiến tranh kể từ khi xung đột bùng phát. Tính đến đầu tháng 4 năm nay, Ukraine đã có 252 bản án kết tội về các vụ việc liên quan, đồng thời xác định hơn 1.100 nghi phạm và truy tố hàng trăm trường hợp khác.

Reuters cho biết từ năm 2022 đến nay, Mỹ đã cam kết ít nhất 283 triệu USD cho các chương trình hỗ trợ điều tra, thu thập chứng cứ và thúc đẩy truy cứu trách nhiệm đối với các tội ác chiến tranh tại Ukraine. Tuy nhiên, sau khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, nhiều chương trình đã bị đình chỉ, chấm dứt hoặc không được gia hạn.

Các biện pháp này được cho là một phần trong định hướng “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền Trump, với mục tiêu cắt giảm nhiều khoản viện trợ nước ngoài và yêu cầu các đồng minh chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm tài chính trong các vấn đề quốc tế.

Reuters cho biết chính quyền Mỹ cũng đã giải thể một số cơ chế phối hợp liên quan đến điều tra tội ác chiến tranh quốc tế, đồng thời rút khỏi một số sáng kiến đa quốc gia chuyên hỗ trợ xây dựng hồ sơ pháp lý đối với giới lãnh đạo Nga liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine.

Dù vậy, Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định Washington vẫn duy trì một số chương trình hỗ trợ cơ quan công tố và lực lượng thực thi pháp luật Ukraine, song không công bố chi tiết quy mô tài trợ hiện nay.

Trong khi Mỹ thu hẹp vai trò, Liên minh châu Âu (EU) và Anh tuyên bố tiếp tục duy trì các chương trình hỗ trợ tư pháp cho Ukraine. EU gần đây đã cam kết hàng chục triệu euro nhằm hỗ trợ các cơ chế truy cứu trách nhiệm pháp lý, bảo vệ trẻ em bị ảnh hưởng bởi chiến sự và thúc đẩy việc thành lập các cơ quan xét xử quốc tế liên quan đến cuộc xung đột.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định rất khó để các đối tác khác có thể bù đắp hoàn toàn khoảng trống do Mỹ để lại, đặc biệt trong các lĩnh vực điều tra hiện trường, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo chuyên môn.

Giới quan sát cho rằng những thay đổi trong chính sách viện trợ của Washington không chỉ ảnh hưởng đến các nỗ lực truy cứu trách nhiệm đối với những hành vi bị cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế, mà còn phản ánh sự điều chỉnh rộng lớn hơn trong cách Mỹ tiếp cận các vấn đề nhân quyền và xung đột toàn cầu dưới thời Tổng thống Trump.

Trong bối cảnh chiến sự vẫn kéo dài và khối lượng công việc điều tra ngày càng lớn, nhiều tổ chức nhân quyền cảnh báo việc thiếu nguồn lực có thể khiến quá trình thu thập chứng cứ chậm lại, làm giảm cơ hội đưa các nghi phạm ra trước công lý trong tương lai.