Từ loài thú bị lãng quên đến “quốc bảo”: Hành trình trở thành biểu tượng quyền lực mềm của gấu trúc Trung Quốc

Ảnh: Zoey Zhang

Theo ghi chép khảo cổ, tổ tiên của gấu trúc đã xuất hiện tại Trung Quốc cách đây khoảng 8–9 triệu năm. Tuy nhiên, trong phần lớn lịch sử cổ đại, loài vật này gần như không được chú ý trong văn hóa và nghệ thuật.

Các tài liệu thời tiền Tần từng mô tả gấu trúc là loài “to lớn như hổ, mang sức mạnh của thần thú”. Tuy vậy, đến thời Tam Quốc (220–280), chúng lại chỉ được xem như động vật săn bắt thông thường, thậm chí có thời kỳ còn bị con người sử dụng làm thực phẩm.

Chỉ đến thời nhà Hán, gấu trúc mới dần được đưa vào hoàng cung như một loài thú quý hiếm, nuôi trong các khu vườn hoàng gia. Theo thời gian, vị thế của gấu trúc thay đổi mạnh mẽ. Từ một loài ít được nhắc đến, chúng dần trở thành biểu tượng đặc trưng của Trung Quốc hiện đại. Ngày nay, gấu trúc được xem là quốc bảo và là động vật đại diện cho quốc gia này.

Không giống nhiều biểu tượng quốc gia khác như sư tử hay đại bàng – thường gắn với sức mạnh và sự hung dữ – gấu trúc lại gây ấn tượng bởi vẻ ngoài hiền lành, dễ thương. Chính sự “đối lập” này đã giúp loài vật trở thành biểu tượng độc đáo, mang tính cảm xúc cao.

Bước ngoặt lớn diễn ra trong thế kỷ 20, khi gấu trúc bắt đầu được sử dụng như một công cụ ngoại giao. Khái niệm “ngoại giao gấu trúc” xuất hiện khi Trung Quốc tặng hoặc cho các quốc gia khác mượn gấu trúc như một cử chỉ thiện chí.

Ngày nay, thay vì tặng, Trung Quốc chủ yếu cho thuê gấu trúc theo các thỏa thuận hợp tác bảo tồn kéo dài nhiều năm. Các vườn thú trên thế giới phải trả chi phí lớn để nuôi dưỡng, đồng thời tham gia nghiên cứu và bảo tồn loài vật này.

Không chỉ là động vật, gấu trúc còn đóng vai trò như “đại sứ mềm”, góp phần xây dựng hình ảnh thân thiện của Trung Quốc trên trường quốc tế.

Trong những năm 1980, khi nguồn thức ăn tự nhiên suy giảm, gấu trúc từng đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Sự kiện này đã thúc đẩy làn sóng bảo tồn mạnh mẽ trong xã hội Trung Quốc, góp phần củng cố vị thế “quốc bảo” của loài vật. Hiện nay, gấu trúc không chỉ là biểu tượng quốc gia mà còn là hình ảnh đại diện cho nỗ lực bảo vệ động vật hoang dã trên toàn cầu.

Từ một loài từng bị lãng quên, gấu trúc đã trải qua hành trình dài để trở thành biểu tượng đa tầng: Biểu tượng văn hóa, Biểu tượng quốc gia, Công cụ ngoại giao, Đại diện cho bảo tồn thiên nhiên.

Sự “lột xác” này phản ánh cách một quốc gia có thể tái định nghĩa giá trị biểu tượng của mình – không phải bằng sức mạnh, mà bằng sự mềm mại, gần gũi và khả năng kết nối cảm xúc toàn cầu.

Hành trình của gấu trúc không chỉ là câu chuyện về một loài động vật, mà còn là minh chứng cho cách Trung Quốc xây dựng “quyền lực mềm” thông qua văn hóa và thiên nhiên – một chiến lược ngày càng có ảnh hưởng trong thế giới hiện đại.