Hợp tác năng lượng ASEAN ì ạch giữa khủng hoảng toàn cầu

Ảnh: ST File 

ASEAN từ lâu đã có những sáng kiến nhằm tăng cường an ninh năng lượng, trong đó nổi bật là Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA). Thỏa thuận này cho phép các nước thành viên hỗ trợ nhau về nguồn cung dầu trong trường hợp thiếu hụt nghiêm trọng.

Tuy nhiên, dù đã được ký kết từ năm 1986 và nhiều lần cập nhật, APSA vẫn chưa từng được kích hoạt. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính là cơ chế này mang tính tự nguyện, không có tính ràng buộc pháp lý, khiến các quốc gia khó sẵn sàng chia sẻ nguồn lực trong thời điểm khủng hoảng.

Bên cạnh đó, phần lớn các nước ASEAN hiện đều là quốc gia nhập khẩu năng lượng, nên ưu tiên hàng đầu vẫn là đảm bảo nguồn cung trong nước thay vì chia sẻ với các nước khác.

Một trong những trở ngại lớn nhất là sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia thành viên. Trong khi một số nước có nguồn tài nguyên dồi dào, những nước khác lại phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Điều này khiến việc phân bổ lợi ích trong hợp tác năng lượng trở nên phức tạp.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh khủng hoảng, không quốc gia nào muốn chia sẻ nguồn năng lượng nếu điều đó có thể làm tăng giá trong nước hoặc gây áp lực chính trị. Thực tế này khiến các sáng kiến hợp tác khu vực thường chỉ dừng lại ở cam kết trên giấy, thiếu động lực triển khai thực tế.

Một dự án quan trọng khác là Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid – APG), với mục tiêu kết nối hệ thống điện của các quốc gia trong khu vực, cho phép trao đổi điện năng xuyên biên giới. Tuy nhiên, sau gần hai thập kỷ, tiến độ của dự án vẫn chậm do vướng mắc về hạ tầng, chi phí đầu tư và sự thiếu đồng bộ về chính sách giữa các nước.

Hiện nay, việc kết nối mới chỉ dừng ở quy mô song phương hoặc tiểu khu vực, chưa thể hình thành một mạng lưới thống nhất toàn ASEAN.

Ngoài ra, đặc thù địa lý của khu vực – bao gồm nhiều quốc đảo như Indonesia và Philippines – cũng khiến việc xây dựng hệ thống truyền tải điện xuyên biên giới trở nên phức tạp và tốn kém.

Đông Nam Á được đánh giá có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo như điện mặt trời, gió, thủy điện và địa nhiệt. Tuy nhiên, các nguồn lực này phân bố không đồng đều giữa các quốc gia.

Việc thiếu một hệ thống kết nối khu vực khiến ASEAN chưa tận dụng được lợi thế bổ trợ lẫn nhau, dẫn đến chi phí năng lượng cao hơn và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài còn hạn chế.

Các chuyên gia cho rằng, nếu có một hệ thống năng lượng tích hợp, khu vực có thể chia sẻ nguồn điện sạch, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng tính ổn định cho toàn hệ thống.

Trước những thách thức hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng ASEAN cần cải cách mạnh mẽ cơ chế hợp tác, từ việc tăng tính ràng buộc pháp lý đến thúc đẩy đầu tư hạ tầng và hài hòa chính sách giữa các nước.

Đồng thời, việc phối hợp trong đàm phán năng lượng với các đối tác bên ngoài cũng được xem là giải pháp giúp nâng cao vị thế và sức mạnh thương lượng của khu vực.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất ổn, việc xây dựng một hệ thống năng lượng khu vực liên kết, linh hoạt và bền vững không chỉ là mục tiêu dài hạn, mà còn là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo an ninh năng lượng cho ASEAN.