Từ cây cảnh đến “gia vị của người nghèo”: Hành trình 400 năm của ớt tại Trung Quốc

Ảnh: Getty Images 

Ớt không phải là nguyên liệu bản địa của Trung Quốc. Theo các nghiên cứu, loại gia vị này chỉ xuất hiện tại nước này khoảng 400 năm trước, sau khi được đưa từ châu Mỹ sang châu Á qua các tuyến giao thương thời kỳ hậu Columbus.

Ban đầu, ớt không được dùng làm thực phẩm mà chủ yếu được trồng như một loại cây cảnh nhờ màu sắc rực rỡ. Phải mất khoảng một thế kỷ, người Trung Quốc mới bắt đầu đưa ớt vào chế biến món ăn, và đến khoảng 300 năm trước, loại gia vị này mới thực sự phổ biến trong đời sống thường nhật.

Ở giai đoạn đầu, ớt được sử dụng chủ yếu tại các vùng nghèo, đặc biệt là khu vực miền núi phía tây nam Trung Quốc. Do giá muối cao và khó tiếp cận, nhiều cộng đồng đã dùng ớt như một cách thay thế để tạo vị đậm đà cho món ăn. Chính vì vậy, ớt từng được gọi là “gia vị của người nghèo” – gắn liền với đời sống của tầng lớp lao động và nông dân. Trong một thời gian dài, giới thượng lưu thậm chí còn xem việc ăn cay là thô ráp, thiếu tinh tế.

Dù từng bị xem nhẹ, ớt dần chứng minh sức hút mạnh mẽ nhờ khả năng tạo vị cay đặc trưng, kích thích vị giác và phù hợp với khí hậu ẩm lạnh ở nhiều vùng. Đến thế kỷ 18–19, ớt đã trở thành một phần không thể thiếu trong khẩu phần của người dân, đặc biệt ở các tỉnh như Tứ Xuyên, Hồ Nam hay Quý Châu.

Ngày nay, khó có thể hình dung ẩm thực Trung Quốc nếu thiếu vị cay. Từ các món lẩu, mì đến đồ ăn đường phố, ớt xuất hiện gần như ở khắp nơi, trở thành một trong những “bản sắc vị giác” rõ nét nhất.

Một điều thú vị là ăn cay trong văn hóa Trung Quốc không chỉ liên quan đến khẩu vị, mà còn mang yếu tố xã hội. Theo quan niệm phổ biến, việc cùng nhau thưởng thức món cay giúp gắn kết con người, tạo cảm giác gần gũi và chia sẻ. Thậm chí có câu nói vui rằng nếu không ăn cay, một người có thể “khó hòa nhập” trong các mối quan hệ xã hội.

Ngoài ra, trong lịch sử, ớt từng được cho là có tác dụng kích thích sức sống, thậm chí liên quan đến những quan niệm về sinh lý, dù không có cơ sở khoa học rõ ràng.

Từ một loại cây cảnh xa lạ, ớt đã trải qua hành trình dài để trở thành nguyên liệu thiết yếu trong ẩm thực Trung Quốc. Sự chuyển đổi này không chỉ phản ánh thay đổi trong khẩu vị, mà còn cho thấy cách một yếu tố ngoại lai có thể được “bản địa hóa” và trở thành một phần của bản sắc văn hóa.

Ngày nay, ớt không còn là “gia vị của người nghèo”, mà đã trở thành biểu tượng của sự đa dạng và sáng tạo trong ẩm thực Trung Hoa – một minh chứng cho khả năng thích nghi mạnh mẽ của văn hóa qua thời gian.