Báo cáo BLS: Thị trường lao động Mỹ yếu hơn dự kiến với 911.000 việc làm bị điều chỉnh giảm

Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) công bố báo cáo sơ bộ về điều chỉnh chuẩn (benchmark revision) dữ liệu việc làm, cho thấy nền kinh tế Mỹ có thể đã tạo ra ít hơn 911.000 việc làm trong 12 tháng tính đến tháng 3 năm 2025 so với ước tính ban đầu. Con số này, tương đương với mức giảm trung bình 76.000 việc làm mỗi tháng, đã làm dấy lên lo ngại rằng thị trường lao động Mỹ đang suy yếu nghiêm trọng hơn so với những gì từng được báo cáo, ngay cả trước khi các chính sách thuế quan cứng rắn của Tổng thống Donald Trump được áp dụng. Báo cáo này không chỉ làm nổi bật những thách thức kinh tế mà còn làm gia tăng áp lực lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed) để nối lại chu kỳ cắt giảm lãi suất, đồng thời khơi mào các tranh cãi chính trị về tính chính xác của dữ liệu kinh tế Mỹ.

Hàng năm, BLS tiến hành điều chỉnh dữ liệu việc làm phi nông nghiệp (nonfarm payrolls) bằng cách so sánh số liệu từ Chương trình Thống kê Việc làm Hiện tại (CES), dựa trên khảo sát khoảng 121.000 doanh nghiệp và cơ quan chính phủ đại diện cho 631.000 địa điểm làm việc, với dữ liệu toàn diện hơn từ chương trình Thống kê Việc làm và Lương hàng quý (QCEW). Dữ liệu QCEW, dựa trên báo cáo thuế bảo hiểm thất nghiệp của các nhà tuyển dụng, bao quát khoảng 95% tổng số việc làm và được coi là nguồn thông tin chính xác hơn, dù chậm trễ về mặt thời gian.

Báo cáo sơ bộ lần này, công bố vào ngày 9 tháng 9, cho thấy số việc làm phi nông nghiệp trong 12 tháng tính đến tháng 3 năm 2025 chỉ đạt trung bình 71.000 mỗi tháng, giảm mạnh so với con số 147.000 được báo cáo trước đó. Đây là một trong những lần điều chỉnh giảm lớn nhất kể từ năm 2009, khi nền kinh tế Mỹ đối mặt với khủng hoảng tài chính toàn cầu. So với năm ngoái, khi số việc làm trong 12 tháng tính đến tháng 3 năm 2024 bị điều chỉnh giảm 598.000, con số 911.000 của năm nay cho thấy mức độ nghiêm trọng của sự suy yếu trong thị trường lao động.

Báo cáo được công bố ngay sau khi dữ liệu việc làm tháng 8 cho thấy tăng trưởng việc làm gần như đình trệ, với chỉ 22.000 việc làm mới được tạo ra, thấp hơn nhiều so với dự báo 75.000 của các nhà kinh tế. Hơn nữa, dữ liệu tháng 6 đã được điều chỉnh để cho thấy nền kinh tế mất 13.000 việc làm, đánh dấu lần mất việc làm đầu tiên kể từ tháng 12 năm 2020. Những con số này củng cố nhận định rằng thị trường lao động Mỹ đã mất động lực từ đầu năm 2025, đặt ra thách thức lớn cho các nhà hoạch định chính sách.

Báo cáo chỉ ra một số yếu tố góp phần vào sự suy yếu của thị trường lao động. Đầu tiên là các chính sách thuế quan mạnh tay của Tổng thống Donald Trump, vốn tạo ra sự bất ổn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là trong các ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp như sản xuất, thương mại và bán lẻ. Thứ hai, chiến dịch kiểm soát nhập cư của Nhà Trắng đã làm giảm nguồn cung lao động, đặc biệt trong các ngành như xây dựng và dịch vụ, vốn phụ thuộc nhiều vào lao động nhập cư. Cuối cùng, sự chuyển đổi sang các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa của các doanh nghiệp đã làm giảm nhu cầu tuyển dụng, đặc biệt trong các lĩnh vực dịch vụ chuyên nghiệp và kinh doanh.

Credit: CBS News

Một yếu tố kỹ thuật quan trọng dẫn đến sự điều chỉnh lớn là mô hình “sinh-tử” (birth-death model) của BLS, được sử dụng để ước tính số việc làm được tạo ra hoặc mất đi do các công ty mới thành lập hoặc đóng cửa. Mô hình này, vốn không thể lấy mẫu trực tiếp các doanh nghiệp mới, thường dẫn đến việc ước tính quá mức tăng trưởng việc làm, đặc biệt trong giai đoạn kinh tế chuyển đổi. Samuel Tombs, nhà kinh tế trưởng tại Pantheon Macroeconomics, nhận định: “Mô hình sinh-tử tiếp tục phóng đại ước tính tăng trưởng việc làm. Tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ vẫn đắt đỏ, và các chính sách thuế quan đã gia tăng áp lực tài chính lên họ. Chúng tôi dự đoán rằng vào năm tới, việc tạo việc làm tại các doanh nghiệp mới thành lập sẽ tiếp tục bị đánh giá quá cao”.

Các ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ đợt điều chỉnh bao gồm:

• Dịch vụ lưu trú và ăn uống: Giảm 176.000 việc làm.
• Thương mại, vận tải và tiện ích: Giảm 226.000 việc làm, trong đó bán lẻ mất 126.200 và thương mại bán buôn mất 110.300.
• Dịch vụ chuyên nghiệp và kinh doanh: Giảm 158.000 việc làm.
• Sản xuất: Giảm 95.000 việc làm.
• Khu vực công: Giảm 31.000 việc làm.

Chỉ có các ngành vận tải, kho bãi và tiện ích ghi nhận mức tăng nhẹ, lần lượt là 6.600 và 3.700 việc làm.

Báo cáo điều chỉnh chuẩn làm gia tăng áp lực lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed) để nối lại chu kỳ cắt giảm lãi suất, vốn đã bị tạm dừng vào tháng 1 năm 2025 do lo ngại về tác động của thuế quan. Các nhà giao dịch dự đoán Fed sẽ cắt giảm lãi suất 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp ngày 17 tháng 9, với một số ý kiến thậm chí cho rằng có khả năng cắt giảm mạnh hơn 0,5 điểm phần trăm nếu dữ liệu lạm phát tháng 8, công bố vào ngày 11 tháng 9, cho thấy áp lực giá tăng. Chủ tịch Fed Jerome Powell gần đây đã thừa nhận rủi ro đối với thị trường lao động đang gia tăng, củng cố kỳ vọng về một động thái chính sách nới lỏng.

Về mặt chính trị, báo cáo đã làm dấy lên những tranh cãi gay gắt. Sau khi dữ liệu việc làm tháng 5 và tháng 6 bị điều chỉnh giảm tổng cộng 258.000, Tổng thống Trump đã sa thải Ủy viên BLS Erika McEntarfer, cáo buộc bà “làm giả” dữ liệu mà không đưa ra bằng chứng. Trump đề cử E.J. Antoni, một nhà kinh tế từ Heritage Foundation và là người thường xuyên chỉ trích BLS, làm người thay thế. Tuy nhiên, Antoni bị nhiều nhà kinh tế đánh giá là thiếu năng lực, làm dấy lên lo ngại về tính độc lập và độ tin cậy của dữ liệu thống kê trong tương lai.

Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer đổ lỗi cho sự điều chỉnh lớn này là do BLS sử dụng “các phương pháp lỗi thời” dưới thời chính quyền Biden, nhưng các chuyên gia như Elise Gould từ Viện Chính sách Kinh tế chỉ trích rằng bất kỳ hành động trả đũa chính trị nào sẽ làm tổn hại đến khả năng cung cấp số liệu thống kê vô tư và kịp thời của BLS. Hiệp hội Kinh tế Kinh doanh Quốc gia (NABE) cũng kêu gọi các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng kinh tế bảo vệ tính độc lập của BLS, nhấn mạnh rằng: “Thống kê của Mỹ cần phải chính xác, độc lập và đáng tin cậy trên toàn thế giới”.

Báo cáo sơ bộ này sẽ được hoàn thiện vào tháng 2 năm 2026, khi BLS công bố báo cáo việc làm tháng 1, kèm theo số liệu điều chỉnh cuối cùng cho các tháng trước và sau tháng 3 năm 2025. Các nhà kinh tế dự đoán rằng con số cuối cùng có thể thấp hơn mức 911.000, tương tự như năm ngoái khi ước tính sơ bộ 818.000 được điều chỉnh xuống còn 598.000. Tuy nhiên, ngay cả khi con số giảm, báo cáo vẫn cho thấy một thị trường lao động yếu hơn nhiều so với dự đoán, đặt ra câu hỏi về tính bền vững của tăng trưởng kinh tế Mỹ.

James Knightley, nhà kinh tế trưởng tại ING, nhận định: “Điều này cho thấy động lực thị trường lao động đang mất đi từ một vị thế yếu hơn nhiều so với dự đoán ban đầu”. Sự suy yếu này, kết hợp với các yếu tố như lạm phát dai dẳng, chính sách thuế quan và hạn chế nhập cư, có thể dẫn đến nguy cơ “lạm phát đình trệ” (stagflation), khi nền kinh tế vừa tăng trưởng chậm vừa chịu áp lực giá cả.

Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp và người lao động Mỹ đang phải đối mặt với một tương lai bất định. Các ngành như bán lẻ, sản xuất và dịch vụ đang chịu áp lực từ cả yếu tố nội tại (như tự động hóa) và ngoại cảnh (như thuế quan). Trong khi đó, sự suy giảm nguồn cung lao động do chính sách nhập cư có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt lao động, đặc biệt ở các ngành phụ thuộc vào lao động nhập cư như xây dựng và nông nghiệp.

Báo cáo điều chỉnh chuẩn của BLS là một hồi chuông cảnh báo về tình trạng suy yếu của thị trường lao động Mỹ, với 911.000 việc làm bị điều chỉnh giảm trong 12 tháng tính đến tháng 3 năm 2025. Những yếu tố như thuế quan, hạn chế nhập cư và tự động hóa đang làm trầm trọng thêm tình hình, trong khi mô hình “sinh-tử” của BLS tiếp tục đặt ra thách thức cho độ chính xác của dữ liệu việc làm. Với áp lực ngày càng tăng lên Fed để cắt giảm lãi suất và những tranh cãi chính trị xung quanh tính độc lập của BLS, báo cáo này không chỉ phản ánh một thị trường lao động đang mất đà mà còn làm nổi bật những rủi ro kinh tế và xã hội đang chờ đợi phía trước. Liệu các nhà hoạch định chính sách có thể hành động kịp thời để ổn định thị trường lao động, hay Mỹ sẽ tiếp tục đối mặt với một giai đoạn bất ổn kinh tế? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào những động thái tiếp theo của Fed và cách chính quyền Trump xử lý những thách thức này.