EPA công bố 3 tỷ USD hỗ trợ các bang Mỹ loại bỏ ống chì, bảo vệ nguồn nước uống

Ngày 25/11/2025, United States Environmental Protection Agency (EPA) chính thức thông báo một gói hỗ trợ tài chính mới trị giá 3 tỷ USD dành cho các bang và vùng lãnh thổ trên toàn nước Mỹ, nhằm tăng tốc công tác rà soát và thay thế các đường ống dẫn nước làm bằng chì — nguồn gây ô nhiễm chính cho nước sinh hoạt.

Gói tài chính này được phân bổ thông qua các chương trình quỹ quay vòng nhà nước (State Revolving Fund – SRF), giúp các hệ thống cấp nước công cộng có nguồn lực cần thiết để thực hiện việc thay đường ống, kiểm tra, thiết kế và lập kế hoạch cải tạo. Ngoài ra, EPA cũng quyết định phân bổ thêm 1,1 tỷ USD từ quỹ đã cam kết trước đó nhưng chưa được sử dụng, nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Ống chì — hay “lead service lines” vốn được sử dụng phổ biến trong hệ thống cấp nước sinh hoạt tại Mỹ trong nhiều thập kỷ trước. Tuy nhiên, qua thời gian, chì dễ bị hòa tan, lẫn vào nguồn nước uống, đặc biệt khi ống bị ăn mòn hoặc có tuổi đời cao. Chì là một chất độc nguy hiểm, đặc biệt đối với trẻ em — có thể ảnh hưởng tới não bộ, chức năng thần kinh, phát triển IQ, và nhiều vấn đề sức khỏe lâu dài khác.

Ảnh: Investing.com

EPA cho biết theo dữ liệu mới từ các bang, số lượng đường ống chì đang hoạt động thực tế khoảng 4 triệu ống, thấp hơn đáng kể so với con số 9 triệu được ước tính trước đây, nhờ các đợt rà soát và thay thế trước đó. Sự điều chỉnh này giúp việc phân bổ tài chính và lập kế hoạch thay thế trở nên hiệu quả và định hướng rõ ràng hơn.

Việc thay thế ống chì không chỉ là sửa chữa hạ tầng cũ, mà là bước then chốt để đảm bảo mỗi gia đình — đặc biệt là trẻ em — được tiếp cận nước uống an toàn. EPA nhấn mạnh “không có mức phơi nhiễm chì nào được coi là an toàn”, và mục tiêu của đợt đầu tư này là giảm thiểu rủi ro càng sớm càng tốt.

Quỹ 3 tỷ USD được phân bổ dựa trên nhu cầu thực tiễn tại từng bang — ưu tiên những khu vực có số lượng ống chì lớn, cộng đồng bị ảnh hưởng nhiều, hoặc chưa từng nhận hỗ trợ thay ống. Những bang chưa sử dụng kinh phí được phân bổ từ năm tài chính 2023 được yêu cầu trình kế hoạch chi tiết trước khi được cấp thêm hỗ trợ.

Ngoài việc hỗ trợ thay ống, EPA cũng công bố một bảng điều phối (dashboard) mới, cho phép công khai dữ liệu về số lượng đường ống chì tại mỗi bang, tiến độ thay thế và lên kế hoạch chi tiết — nhằm đảm bảo minh bạch và dễ theo dõi.

Chính quyền liên bang cũng khuyến khích các bang ưu tiên những cộng đồng dễ bị tổn thương, bao gồm các khu vực có thu nhập thấp hoặc các vùng dân tộc thiểu số — nơi thường chịu ảnh hưởng nặng nề hơn từ ô nhiễm chì. Chương trình hỗ trợ có thể bao gồm trợ cấp hoàn toàn (grants) hoặc các khoản vay được miễn hoàn trả (forgivable loans), nhằm giảm gánh nặng tài chính khi thay ống.

Động thái của EPA đánh dấu một bước tiến lớn trong nỗ lực cải tạo hạ tầng nước sinh hoạt, hướng tới mục tiêu bảo đảm an toàn nước uống cho toàn dân — đặc biệt trẻ em — trong dài hạn. Theo các ước tính, chương trình thay ống chì có thể ngăn ngừa hàng trăm ngàn ca tổn thương thần kinh, giảm nguy cơ bệnh tật mãn tính liên quan đến chì và cải thiện chất lượng sống cho hàng triệu người dân.

Bên cạnh đó, việc đầu tư này cũng tạo ra nhiều công việc cho các ngành kỹ thuật, xây dựng, dịch vụ — từ khảo sát, thiết kế đến thi công — góp phần kích thích kinh tế địa phương, đặc biệt tại các khu vực nông thôn hoặc thu nhập thấp.

Việc minh bạch dữ liệu, hỗ trợ tài chính cho cộng đồng, và ưu tiên cho khu vực dễ bị tổn thương là cách tiếp cận đáng tham khảo để bảo đảm “quyền được uống nước sạch” cho mọi người — một quyền cơ bản và không thể đánh đổi.