EPA Mỹ và cuộc chiến nhiên liệu sinh học: Cân bằng giữa cánh đồng ngô và nhà máy lọc dầu

Trong những cánh đồng ngô trải dài bất tận ở Iowa, nông dân Mỹ đặt hy vọng vào ethanol – nhiên liệu sinh học từ ngô – để duy trì sinh kế, trong khi các nhà máy lọc dầu khổng lồ ở Vịnh Mexico lo ngại chi phí tăng vọt từ chính sách năng lượng. Ngày 16 tháng 9 năm 2025, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đã công bố đề xuất tái phân bổ nghĩa vụ pha trộn nhiên liệu sinh học từ các nhà máy nhỏ được miễn trừ sang các nhà máy lớn, với hai lựa chọn chính: 50% hoặc 100%. Đề xuất này không chỉ là một quyết định hành chính mà là chiến trường nơi nông nghiệp (“Big Farm”) và dầu mỏ (“Big Oil”) đối đầu, định hình tương lai năng lượng bền vững của Mỹ. Liệu EPA có thể dung hòa lợi ích của nông dân và nhà máy lọc dầu, hay cuộc chiến này sẽ kéo dài bất phân thắng bại?

EPA đưa ra kế hoạch tái phân bổ 2,18 tỷ RIN (Renewable Identification Numbers) – tín chỉ đại diện cho lượng nhiên liệu sinh học – tương ứng với các miễn trừ từ chương trình Small Refinery Exemption (SRE) từ năm 2023 đến 2025. SRE cho phép các nhà máy lọc dầu nhỏ xin miễn trừ nghĩa vụ pha trộn nếu chứng minh khó khăn tài chính. Tháng 8 năm 2025, EPA giải quyết hơn 170 yêu cầu SRE tồn đọng từ năm 2016, buộc phải lập kế hoạch tái phân bổ để bù đắp khoảng trống này, nhưng chỉ áp dụng cho RIN từ 2023 vì các tín chỉ trước đó đã hết hạn.

Đề xuất đưa ra hai phương án chính: tái phân bổ 50% hoặc 100% nghĩa vụ cho các nhà máy lớn trong giai đoạn 2026-2027. EPA cũng mở rộng bình luận cho các mức khác như 25%, 75%, hoặc không tái phân bổ. Tuy nhiên, việc giữ mọi lựa chọn mở khiến ngành công nghiệp chỉ trích EPA “đá quả bóng”, thiếu rõ ràng. Một quan chức giấu tên nhận xét: “Với mọi lựa chọn trên bàn, chúng ta không có thêm sự rõ ràng hôm nay”. Thời hạn bình luận kéo dài đến 31 tháng 10 sẽ là giai đoạn quyết định, nơi các bên tranh đấu để định hình quyết định cuối cùng.

Credit: Reuters

Chương trình Tiêu chuẩn Nhiên liệu Tái tạo (RFS) yêu cầu các nhà máy lọc dầu pha trộn hàng tỷ gallon nhiên liệu sinh học như ethanol vào xăng và diesel, hoặc mua RIN từ những ai thực hiện. SRE là kẽ hở cho phép nhà máy nhỏ tránh nghĩa vụ này, gây tranh cãi vì làm giảm nhu cầu ethanol, ảnh hưởng đến nông dân trồng ngô. Tháng 6 năm 2025, EPA đề xuất tăng mạnh lượng biofuel pha trộn, nhưng việc miễn trừ SRE cho năm 2023 và 2024 làm dấy lên lo ngại về nhu cầu giảm.

Ngành nhiên liệu sinh học, dẫn đầu bởi Renewable Fuels Association, ủng hộ tái phân bổ 100%. Geoff Cooper, lãnh đạo nhóm, nhấn mạnh: “Chúng tôi ủng hộ lựa chọn tái phân bổ đầy đủ để đảm bảo mức tiêu thụ nhiên liệu tái tạo theo kế hoạch dài hạn.” Điều này bảo vệ nông dân và các công ty như Darling Ingredients, Archer-Daniels-Midland, và Bunge Global, vốn chứng kiến cổ phiếu tăng mạnh sau thông báo – Darling tăng 10%, ADM 4%, Bunge 4,7%. Emily Skor từ Growth Energy ca ngợi: “EPA thừa nhận tầm quan trọng của biofuel đối với kinh tế nông thôn”.

Ngược lại, Hiệp hội Nhà sản xuất Nhiên liệu và Petro hóa chất Mỹ (AFPM) phản đối kịch liệt, gọi đây là “phụ lục hàng tỷ USD” cho đề xuất RFS 70 tỷ USD/năm. Họ lập luận rằng tái phân bổ sẽ tăng chi phí cho nhà máy lọc dầu lớn và người tiêu dùng, làm phức tạp hóa giá nhiên liệu trong bối cảnh lạm phát.

Tái phân bổ là chiến thắng tiềm năng cho nông dân và ngành biofuel, bù đắp nhu cầu bị mất từ SRE. Các công ty cung cấp nguyên liệu như Darling Ingredients hưởng lợi trực tiếp, với cổ phiếu tăng vọt. Tuy nhiên, các nhà máy lọc dầu lớn như Valero hay Marathon Petroleum đối mặt với chi phí bổ sung, có thể đẩy giá nhiên liệu lên, ảnh hưởng đến người tiêu dùng. Các nhà máy nhỏ như Delek US Holdings và CVR Energy cũng tăng giá cổ phiếu, nhưng lợi ích chủ yếu nghiêng về ngành nông nghiệp.

Trong bối cảnh kinh tế Mỹ đang phục hồi sau đại dịch, với doanh số bán lẻ tăng 0,6% tháng 8 năm 2025 (theo Reuters), đề xuất này thêm một tầng phức tạp. Người tiêu dùng, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp, đã chịu áp lực từ lạm phát và thị trường lao động yếu, với tăng trưởng lương chậm nhất kể từ 2016 (theo Bank of America Institute). Tăng chi phí nhiên liệu từ tái phân bổ có thể làm giảm sức mua, đặc biệt cho chi tiêu tùy ý.

Đề xuất của EPA phản ánh mâu thuẫn lớn trong chính sách năng lượng Mỹ: cân bằng giữa mục tiêu môi trường và áp lực kinh tế. RFS thúc đẩy nhiên liệu sinh học để giảm phát thải, hỗ trợ mục tiêu trung hòa carbon, nhưng SRE tạo ra khoảng trống, làm suy yếu nỗ lực này. Tái phân bổ 100% sẽ củng cố ngành biofuel, nhưng gây căng thẳng cho ngành dầu mỏ, vốn đã đối mặt với thuế quan và bất ổn thương mại (theo Reuters, thuế quan 15-16% làm tăng giá nhập khẩu).

Việc EPA mở rộng lựa chọn từ 0% đến 100% cho thấy sự thận trọng, tránh đối đầu trực tiếp với một trong hai ngành. Tuy nhiên, điều này cũng kéo dài bất ổn, khi các nhà máy lọc dầu và nông dân chờ đợi phán quyết cuối cùng. Giai đoạn bình luận công khai sẽ là cơ hội để cả hai bên đưa ra lập luận, từ bảo vệ sinh kế nông thôn đến kiểm soát chi phí năng lượng.

Đề xuất tái phân bổ của EPA không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là biểu tượng của cuộc chiến lớn hơn về tương lai năng lượng Mỹ. Trong khi nông dân cần ethanol để duy trì kinh tế nông thôn, các nhà máy lọc dầu lo ngại về chi phí và tính cạnh tranh. Với phán quyết cuối cùng sắp tới, EPA đứng trước bài toán khó: làm thế nào để thúc đẩy năng lượng sạch mà không gây tổn hại cho người tiêu dùng và ngành công nghiệp?

Câu chuyện này không chỉ dừng ở Mỹ. Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới trung hòa carbon, cách EPA xử lý tái phân bổ sẽ ảnh hưởng đến các chính sách biofuel quốc tế. Liệu Mỹ có thể dẫn đầu trong năng lượng tái tạo, hay sẽ bị kẹt giữa lợi ích nông nghiệp và dầu mỏ? Khi thời hạn bình luận đến gần, mọi ánh mắt đang đổ dồn vào EPA, nơi một quyết định có thể thay đổi cảnh quan năng lượng, từ cánh đồng ngô đến các nhà máy lọc dầu, và xa hơn nữa.