Ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản tụt lại trong cuộc đua tiến tới tương lai xanh

Theo The Japan Times, dù nhiều tập đoàn ô tô lớn của Nhật đã công bố mục tiêu trung hòa carbon và cắt giảm khí thải, tiến trình thực tế vẫn diễn ra khá thận trọng. Các doanh nghiệp trong ngành cho rằng việc “xanh hóa” hoàn toàn lĩnh vực ô tô là thách thức đặc biệt lớn, không chỉ vì công nghệ mà còn do cấu trúc chuỗi cung ứng và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất.

Trong nhiều năm, Nhật Bản đặt cược mạnh vào công nghệ hybrid thay vì xe điện thuần túy. Các dòng xe như Prius từng giúp Toyota dẫn đầu xu hướng tiết kiệm nhiên liệu toàn cầu. Tuy nhiên, khi thị trường thế giới chuyển nhanh sang EV, chiến lược này khiến các hãng xe Nhật bị cho là hụt hơi trước các đối thủ như Tesla hay BYD của Trung Quốc.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Cleaner Environmental Systems năm 2025 cho thấy các mục tiêu giảm phát thải hiện tại của nhiều hãng xe toàn cầu, trong đó có các nhà sản xuất Nhật Bản, vẫn chưa đủ để đáp ứng lộ trình giữ nhiệt độ Trái Đất tăng dưới 1,5-2 độ C theo cam kết khí hậu quốc tế.

Giới chuyên gia nhận định trở ngại lớn nhất của ngành ô tô Nhật nằm ở mạng lưới sản xuất truyền thống quá phức tạp và phụ thuộc vào động cơ đốt trong. Việc chuyển đổi sang EV không chỉ đòi hỏi đầu tư khổng lồ vào pin và phần mềm mà còn kéo theo nguy cơ hàng loạt nhà cung cấp linh kiện cũ bị đào thải.

Ngoài ra, vấn đề năng lượng cũng khiến bài toán giảm phát thải trở nên khó khăn hơn. Sau thảm họa Fukushima năm 2011, phần lớn nhà máy điện hạt nhân tại Nhật phải đóng cửa, khiến nước này phụ thuộc nhiều hơn vào nhiệt điện khí và than đá. Điều đó khiến lượng phát thải trong quá trình sản xuất xe và pin vẫn ở mức cao.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các lãnh đạo ngành công nghiệp ô tô Nhật gần đây cũng lên tiếng kêu gọi tăng cường hợp tác nội địa để bảo vệ chuỗi cung ứng và duy trì năng lực cạnh tranh trước sự trỗi dậy của Trung Quốc. Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA) cho rằng việc đảm bảo nguồn nguyên liệu chiến lược, tự động hóa sản xuất và thúc đẩy đa dạng công nghệ giảm phát thải sẽ là chìa khóa sống còn của ngành.

Dù vậy, Nhật Bản vẫn đặt kỳ vọng vào chiến lược “đa hướng”, bao gồm hybrid, pin nhiên liệu hydro và xe điện, thay vì chỉ tập trung hoàn toàn vào EV. Chính phủ và doanh nghiệp nước này cho rằng mỗi quốc gia có điều kiện hạ tầng và nguồn năng lượng khác nhau, nên cần nhiều giải pháp song song để đạt mục tiêu trung hòa carbon.

Các chuyên gia cảnh báo nếu không đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi, ngành ô tô Nhật Bản có nguy cơ đánh mất vị thế vốn được xây dựng suốt nhiều thập kỷ trong ngành công nghiệp xe hơi toàn cầu.