Nghị viện châu Âu lùi thời hạn áp dụng luật chống phá rừng — một bước lùi gây tranh cãi

Vào ngày 26/11/2025, Nghị viện châu Âu (EP) chính thức bỏ phiếu thông qua việc lùi một năm hiệu lực của EU Deforestation Regulation (Luật chống phá rừng của Liên minh châu Âu) — một điều chỉnh gây tranh cãi mạnh mẽ khi vừa phản ánh áp lực từ doanh nghiệp, vừa làm dấy lên lo ngại từ các nhóm bảo vệ môi trường. Theo văn bản sửa đổi, các doanh nghiệp lớn và thương nhân hoạt động trong chuỗi cung ứng hàng hóa như cacao, dầu cọ, đậu nành, thịt bò, gỗ, cao su… — vốn nằm trong diện kiểm soát chặt chẽ của luật — sẽ có thêm thời gian để tuân thủ: hạn chót được dời từ cuối năm 2025 sang 30/12/2026, trong khi các doanh nghiệp nhỏ và vi mô sẽ phải tuân thủ từ 30/6/2027.

Bên cạnh việc gia hạn, EP cũng điều chỉnh giảm nhẹ một số quy định về “due diligence” — nghĩa vụ kiểm tra nguồn gốc hàng hoá, theo dõi chuỗi cung ứng nhằm xác định xem có liên quan đến phá rừng hay không. Cụ thể, chỉ doanh nghiệp nhập khẩu hoặc đưa sản phẩm vào thị trường EU là phải khai báo, còn các khâu trung gian sau đó thường được miễn trách nhiệm khai lại — một thay đổi được giới doanh nghiệp đánh giá là giảm gánh nặng hành chính.

Ảnh: IFRL

Những người ủng hộ việc trì hoãn cho rằng yêu cầu của luật — đặc biệt về khai báo nguồn gốc, theo dõi chain cung ứng toàn cầu đặt áp lực rất nặng lên doanh nghiệp, nhất là các đơn vị vừa và nhỏ, hoặc các nhà xuất khẩu từ những quốc gia đang phát triển. Họ lo ngại rằng nếu luật có hiệu lực ngay vào cuối năm nay, sẽ gây gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng chi phí, có thể dẫn đến thiếu hụt hoặc tăng giá nhiều mặt hàng tiêu dùng.

Với việc gia hạn thêm một năm, doanh nghiệp sẽ có thời gian để chuẩn bị hệ thống dữ liệu, xác minh nguồn gốc hàng hoá và tổ chức lại chuỗi cung ứng sao cho phù hợp, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tranh chấp. Nhiều người cho rằng đây là bước cần thiết để luật được thực thi một cách thực tế, thay vì trở thành gánh nặng khiến nhiều doanh nghiệp “bỏ cuộc” trước khi luật có thể phát huy tác dụng.

Tuy nhiên, quyết định này cũng vấp phải phản ứng mạnh từ các nhóm bảo vệ rừng và môi trường. Họ cảnh báo rằng mỗi năm trôi qua — khi luật bị trì hoãn — là thêm hàng nghìn hecta rừng có thể bị tàn phá mà không bị kiểm soát, đặc biệt tại các quốc gia xuất khẩu lớn như Brazil, Indonesia. Theo các phân tích, tiêu dùng hàng hóa từ đậu nành, dầu cọ, cacao, thịt bò… của EU chiếm khoảng 10% tổng mức phá rừng toàn cầu — do đó, bất cứ trì hoãn nào cũng có thể đẩy nhanh quá trình mất rừng và suy thoái đa dạng sinh học.

Một số nghị sĩ và tổ chức môi trường đã gọi đây là “thất bại chính trị” — cho rằng EP đã đặt lợi ích thương mại lên trước bảo tồn thiên nhiên, thậm chí “phản lại” chính sách xanh mà EU từng cam kết.

Việc hoãn thi hành luật có thể tạo ra vùng trống pháp lý tạm thời, nơi hàng hóa từ các khu vực đang phá rừng vẫn có thể tràn vào thị trường châu Âu. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho rừng nhiệt đới, mà còn đe dọa đa dạng sinh học, làm tăng lượng phát thải carbon toàn cầu — vốn là một trong những nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu.

Về mặt thị trường, các doanh nghiệp dù được “nới thời hạn”, vẫn đối mặt với áp lực chuẩn bị hệ thống minh bạch chuỗi cung ứng trước thời điểm luật có hiệu lực. Nếu không sớm thích nghi, họ có thể bị loại khỏi thị trường EU — một trong những thị trường tiêu thụ hàng hóa nông – lâm – ngư lớn nhất thế giới.

Quyết định của Nghị viện châu Âu phản ánh điểm cân bằng mong manh giữa hai mục tiêu: duy trì hoạt động thương mại thuận lợi và giữ vững cam kết bảo vệ tự nhiên, rừng cây, đa dạng sinh học. Việc gia hạn luật có thể giúp doanh nghiệp ổn định, nhưng cũng dấy lên nghi ngờ về quyết tâm thực thi chính sách xanh.

Trong bối cảnh khẩn cấp về biến đổi khí hậu và mất mát rừng toàn cầu, việc trì hoãn luật chống phá rừng không chỉ là vấn đề chính sách — mà còn mang tính đạo đức: quyền được tồn tại của hệ sinh thái, của những cộng đồng phụ thuộc vào rừng, có thể bị đánh đổi bởi lợi nhuận và áp lực thị trường.