Nhật Bản siết trục xuất người nước ngoài, người xin tị nạn sống trong lo sợ

Ảnh: SCMP 

Theo số liệu chính thức, năm 2025 Nhật Bản đã trục xuất cưỡng chế 318 người nước ngoài, tăng khoảng 30% so với năm trước và là mức cao kỷ lục.  Động thái này nằm trong khuôn khổ chương trình “Không còn người nước ngoài cư trú bất hợp pháp” (Zero Plan), được triển khai từ giữa năm 2025 nhằm đẩy nhanh quá trình xử lý và trục xuất những người không có giấy tờ hợp lệ. 

Đáng chú ý, trong số những người bị trục xuất có nhiều trường hợp đã nộp đơn xin tị nạn từ ba lần trở lên nhưng bị từ chối, cho thấy chính quyền đang siết chặt với nhóm bị coi là “lạm dụng” hệ thống tị nạn. 

Việc siết chặt kiểm soát nhập cư được cho là phản ánh lập trường cứng rắn của chính phủ Nhật Bản trước áp lực trong nước liên quan đến người nước ngoài và làn sóng du lịch gia tăng.

Trong những năm gần đây, số lượng người nước ngoài sinh sống tại Nhật Bản đã vượt 4 triệu người, chiếm hơn 3% dân số, cho thấy xu hướng quốc tế hóa ngày càng rõ nét. 

Tuy nhiên, cùng với nhu cầu lao động nước ngoài để bù đắp tình trạng già hóa dân số, xã hội Nhật Bản vẫn tồn tại tâm lý dè dặt với người nhập cư, khiến chính sách quản lý thường xuyên ở trạng thái “giằng co” giữa mở cửa và kiểm soát.

Các tổ chức nhân quyền cảnh báo việc tăng tốc trục xuất đang gây ra tâm lý hoang mang trong cộng đồng người nước ngoài, bao gồm cả những người đã sinh sống lâu năm tại Nhật Bản hoặc có nguy cơ bị đe dọa nếu buộc phải trở về nước. 

Nhật Bản là quốc gia tham gia Công ước Người tị nạn năm 1951, theo đó có nghĩa vụ không trục xuất những người có thể đối mặt với nguy cơ bị đàn áp khi hồi hương. Tuy nhiên, tỷ lệ chấp nhận đơn xin tị nạn tại Nhật từ lâu vẫn ở mức rất thấp so với các nước phát triển, khiến nhiều người bị mắc kẹt trong tình trạng pháp lý bấp bênh.

Một sửa đổi luật nhập cư có hiệu lực từ năm 2024 cho phép trục xuất những người xin tị nạn nhiều lần nếu không đưa ra được lý do hợp lý, được xem là cơ sở pháp lý cho chiến dịch siết chặt hiện nay. 

Chính phủ cho rằng biện pháp này cần thiết để ngăn chặn việc lợi dụng hệ thống tị nạn nhằm kéo dài thời gian lưu trú. Ngược lại, các tổ chức xã hội cảnh báo nguy cơ “đánh đồng” giữa người nhập cư trái phép và người thực sự cần được bảo vệ.

Hiện nay Nhật Bản đang ở trong bối cảnh đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong dài hạn, dự kiến có thể thiếu hàng triệu lao động vào năm 2040.  Điều này đặt ra nghịch lý: một mặt cần thu hút lao động nước ngoài, mặt khác lại siết chặt kiểm soát nhập cư và trục xuất.

Giới phân tích nhận định, nếu không có sự điều chỉnh cân bằng hơn giữa yếu tố an ninh và nhân đạo, chính sách hiện tại có thể làm suy giảm hình ảnh quốc tế của Nhật Bản, đồng thời khiến nước này gặp khó trong việc thu hút nguồn nhân lực nước ngoài trong tương lai.