Pakistan chuẩn bị đón “cơn sóng mặt trời”: Điện mặt trời mái vượt nhu cầu lưới tại một số khu công nghiệp

Pakistan đang chứng kiến một bước ngoặt trong ngành năng lượng khi chính phủ dự báo rằng vào năm tới, sản lượng điện từ hệ thống tấm pin mặt trời trên mái nhà (rooftop solar) sẽ vượt nhu cầu điện từ lưới tại một số trung tâm công nghiệp lớn như Lahore, Faisalabad và Sialkot.

Thực trạng này bắt nguồn từ một làn sóng lắp đặt pin mặt trời cực kỳ mạnh mẽ trong dân chúng và doanh nghiệp — phần lớn xuất phát từ việc giá điện lưới tăng cao và các sự cố cắt điện kéo dài. Nhiều hộ gia đình và nhà máy công nghiệp đã chọn giải pháp “tự sản xuất điện”: họ không chỉ dùng để chiếu sáng và máy móc, mà còn “thổi ngược” điện dư lên lưới nếu công suất mái nhà vượt nhu cầu lúc ban ngày.

Theo bà Aisha Moriani, Thư ký Bộ Biến đổi Khí hậu Pakistan, thời điểm “tiêu thụ lưới thấp hơn các điểm kết nối với hệ thống mái” sẽ diễn ra vào khung giờ trưa nắng, đặc biệt trong các ngày mùa hè hoặc kỳ nghỉ công nghiệp. Đây được gọi là hiện tượng “negative grid-linked demand” — khi lượng điện mái sinh ra lớn hơn điện mà lưới đang cần tại thời điểm đó.

Ảnh: Sapan News

Động thái này mang nhiều lợi ích rõ rệt: khí thải từ điện hóa thạch được giảm bớt, người dân tiết kiệm chi phí điện, và Pakistan tiếp tục đẩy mạnh xanh hóa nguồn điện. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống lưới điện quốc gia vốn đang gánh nợ cao: nếu nhiều khu vực “thổi ngược” điện liên tục, việc quản lý cân bằng điện năng và giữ ổn định điện áp sẽ trở nên khó khăn hơn.

Trước tình hình này, chính phủ Pakistan đang lên kế hoạch điều chỉnh sàn thu phí và cấu trúc giá điện cho các khách hàng lớn có pin năng lượng mặt trời trên mái. Mục tiêu là để những doanh nghiệp có lượng điện tự dùng hoặc “xuất ngược” phần lớn phải chia sẻ chi phí bảo trì lưới điện, thay vì để toàn bộ gánh nặng đổ lên người dùng lưới truyền thống.

Bên cạnh đó, việc lưới quốc gia phải thích ứng nhanh với mô hình năng lượng phân tán (distributed generation) cũng đang được xem trọng. Theo lời bà Moriani, thách thức lớn nhất không còn là “liệu năng lượng tái tạo có tiếp tục phát triển hay không”, mà là “lưới điện, quy định và thiết kế thị trường” phải tiến hóa để bắt kịp tốc độ tăng trưởng của điện mái.

Một điểm đáng chú ý khác: số lượng gia đình và doanh nghiệp Pakistan quay sang điện mặt trời đã buộc nước này phải xem lại các hợp đồng khí đốt tự nhiên nhập khẩu. Theo báo cáo, Pakistan đang đàm phán để thay đổi điều khoản nhập khí LNG với Qatar, nhằm phù hợp hơn với nhu cầu điện thay đổi theo xu hướng điện tái tạo.

Từ góc độ dài hạn, sự phát triển vượt trội của điện mặt trời mái đặt ra một câu hỏi lớn cho mô hình điện lực truyền thống: liệu Pakistan có thể tận dụng làn sóng sạch hóa này để xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, linh hoạt và kinh tế hơn hay sẽ phải đối mặt với khủng hoảng tài chính lưới nếu không có điều chỉnh kịp thời?

Với viễn cảnh sản lượng mặt trời trên mái “vượt lưới” tại các trung tâm công nghiệp, Pakistan đang đứng trước một cơ hội lớn để tái cấu trúc năng lượng — nhưng cũng cần hành động nhanh, khôn khéo để giải quyết các thách thức mang tính cơ cấu.