Trung Quốc thúc đẩy AI: Nguy cơ nới rộng khoảng cách giàu nghèo

Ảnh: Xinhua 

Theo South China Morning Post, các chuyên gia kinh tế nhận định lợi ích từ làn sóng AI sẽ chủ yếu tập trung vào những trung tâm công nghệ lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến – nơi có nguồn vốn, nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh. Trong khi đó, các thành phố nhỏ và khu vực nông thôn có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Lynn Song, kinh tế trưởng khu vực Trung Quốc của ING, cho rằng: “Không thể tránh khỏi việc lợi ích sẽ không được phân bổ đồng đều. Những nơi gắn trực tiếp với chuỗi cung ứng AI của Trung Quốc sẽ hưởng lợi nhiều hơn”.

Bắc Kinh hiện xem AI là lĩnh vực chiến lược để thúc đẩy nền kinh tế trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại và cạnh tranh công nghệ với Mỹ ngày càng gay gắt.

Theo kế hoạch “AI Plus” được Trung Quốc triển khai từ năm 2025, nước này muốn đẩy mạnh ứng dụng AI trong sản xuất, dịch vụ, giáo dục và khoa học công nghệ. Chính phủ Trung Quốc đặt mục tiêu kinh tế số sẽ chiếm 12,5% GDP vào năm 2030, tăng từ 10,5% năm 2025.

Các tỉnh ven biển như Chiết Giang, Quảng Đông hay Giang Tô đang nổi lên như những trung tâm AI và robot lớn nhất nước này. Riêng Chiết Giang – nơi đặt trụ sở của Alibaba và nhiều startup AI – được xem là “phòng thí nghiệm” cho mô hình kết hợp tăng trưởng công nghệ với chính sách “thịnh vượng chung”.

Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo mô hình này có thể tạo ra tình trạng tương tự Thung lũng Silicon ở Mỹ: tăng trưởng công nghệ mạnh đi kèm khoảng cách thu nhập ngày càng lớn.

“Thịnh vượng chung” là khẩu hiệu kinh tế – xã hội quan trọng được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thúc đẩy nhằm giảm bất bình đẳng và mở rộng tầng lớp trung lưu. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy khoảng cách giàu nghèo tại Trung Quốc vẫn tiếp tục gia tăng.

Theo nghiên cứu được SCMP dẫn lại, hệ số Gini về tài sản của Trung Quốc – chỉ số đo bất bình đẳng – đã tăng từ 0,45 năm 1995 lên trên 0,7 vào năm 2023.

Một số chuyên gia cho rằng AI có thể khiến xu hướng này trầm trọng hơn khi: Việc làm kỹ năng thấp bị thay thế nhanh hơn; Thu nhập tập trung vào nhóm lao động công nghệ cao; Các vùng nông thôn khó tiếp cận hạ tầng AI và vốn đầu tư.

Theo Oxford Economics, các đô thị lớn có khả năng tận dụng AI tốt hơn nhờ sở hữu đại học hàng đầu, doanh nghiệp công nghệ và chính quyền địa phương đủ nguồn lực để hỗ trợ ngành mới.

Để hạn chế bất bình đẳng, Bắc Kinh đang tìm cách mở rộng công nghệ số tới nông thôn thông qua các chương trình “làng số” và đào tạo kỹ năng AI.

Tại Chiết Giang, chính quyền đặt mục tiêu tiếp tục thu hẹp khoảng cách thu nhập thành thị – nông thôn tới năm 2030 dù vẫn thúc đẩy phát triển AI, robot và kinh tế số.

Dù vậy, nhiều nhà quan sát cho rằng việc cân bằng giữa tăng trưởng công nghệ cao và phân phối lợi ích công bằng sẽ là thách thức lớn với Trung Quốc trong thập kỷ tới.

MERICS – viện nghiên cứu có trụ sở tại Đức – nhận định Bắc Kinh hiện ưu tiên phát triển công nghiệp và công nghệ hơn là mở rộng phúc lợi xã hội, trong bối cảnh kinh tế trong nước bắt đầu xuất hiện nhiều sức ép mới